Hiểu rõ về An Toàn Chức Năng Trong Ô Tô Chỉ Trong 10 Phút

Trong quá trình làm việc với các công ty ô tô, có thể thấy hai câu hỏi gần như luôn được đặt ra:

Sản phẩm ô tô có bắt buộc phải tuân thủ tiêu chuẩn an toàn chức năng không? Nếu có, cần áp dụng tiêu chuẩn nào?

Thoạt nghe có vẻ đơn giản, nhưng câu trả lời lại phụ thuộc nhiều vào thị trường mà doanh nghiệp đang hoạt động. Bài viết này sẽ đi thẳng vào trọng tâm vấn đề – từ các quy định pháp lý tại Mỹ và EU, đến những tiêu chuẩn thực tế mà các nhà sản xuất cần nắm rõ.

Tại EU, An Toàn Chức Năng Là Bắt Buộc

Nếu bạn sản xuất hoặc bán xe tại EU, có một quy định bạn không thể bỏ qua: Regulation (EU) 2019/2144. Quy định này áp dụng cho hầu hết các loại xe lưu thông trên đường và yêu cầu mỗi mẫu xe phải trải qua quy trình phê duyệt trước khi được đưa ra thị trường – nhằm đảm bảo xe đủ an toàn cho cả người trong xe lẫn người đi đường.

Quy trình phê duyệt này dựa trên hơn 150 quy định của Liên Hợp Quốc, mỗi quy định kiểm tra một hệ thống cụ thể trên xe. Trong đó, một số quy định yêu cầu bắt buộc phải chứng minh an toàn chức năng cho các hệ thống sau:

• Hệ thống phanh
• Gương và thiết bị quan sát
• Hệ thống lái
• Hệ thống truyền động điện
• Đèn pha tự động thích ứng
• Phanh khẩn cấp tự động
• Hệ thống hỗ trợ phanh
• Kiểm soát ổn định xe
• Cập nhật phần mềm xe
• Hệ thống hỗ trợ giữ đúng làn đường

Nói ngắn gọn, khi bán xe tại EU, việc chứng minh an toàn chức năng không còn là sự lựa chọn mà là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc.

Đối với xe tự lái, các yêu cầu này còn khắt khe hơn. Ngoài an toàn chức năng, phương tiện cần đáp ứng thêm các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến hệ thống điều khiển tự động, khả năng nhận diện môi trường theo thời gian thực, giám sát trạng thái tài xế, cũng như trang bị hộp đen để ghi nhận dữ liệu sự kiện.

Còn Ở Mỹ Thì Sao?

Từ năm 1966, Mỹ đã có luật yêu cầu nhà sản xuất ô tô đảm bảo xe không gây nguy hiểm cho người dùng. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý giao thông NHTSA ban hành bộ Tiêu chuẩn An toàn Xe Liên bang (FMVSS) có giá trị pháp lý bắt buộc trên toàn quốc.

Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn so với EU là: FMVSS không đề cập đến an toàn chức năng. Điều đó có nghĩa là về mặt luật pháp, nhà sản xuất ở Mỹ không bắt buộc phải chứng minh an toàn chức năng cho sản phẩm của mình.

NHTSA và các cơ quan liên quan vẫn thường xuyên ra khuyến nghị về vấn đề này nhưng khuyến nghị thì không có tính ràng buộc.

Một số bang có quy định riêng. Ví dụ, California yêu cầu nhà sản xuất xe tự lái cung cấp đánh giá an toàn cho cơ quan quản lý nếu đã công bố công khai. Nhưng ngay cả ở cấp bang, đây vẫn chưa phải nghĩa vụ bắt buộc theo nghĩa đầy đủ.

Các Tiêu Chuẩn An Toàn Chức Năng Cần Biết

Như vậy, EU bắt buộc, Mỹ khuyến khích. Vậy nhà sản xuất nên căn cứ vào tiêu chuẩn nào?

Tổng quan các tiêu chuẩn an toàn chức năng theo từng ngành công nghiệp

Nền tảng của hầu hết các tiêu chuẩn an toàn trong công nghiệp hiện nay là IEC 61508 – ra đời năm 1998, đặt nền móng cho cách tiếp cận an toàn chức năng. Từ đó, mỗi ngành phát triển tiêu chuẩn riêng phù hợp với đặc thù của mình.

Với ô tô, tiêu chuẩn trung tâm là ISO 26262 – xác định cách thiết kế và phát triển các hệ thống điện tử trên xe một cách an toàn, từ cảm biến đến bộ điều khiển. Tiêu chuẩn này bao gồm cả yêu cầu về quy trình làm việc lẫn yêu cầu kỹ thuật cụ thể.

Tuy nhiên, ISO 26262 chỉ xử lý các trường hợp hệ thống bị lỗi kỹ thuật. Nó không bao phủ tình huống hệ thống hoạt động hoàn toàn bình thường nhưng vẫn gây nguy hiểm trong một số điều kiện nhất định.

Đây là 1 ví dụ thực tế: camera trên xe tự lái không bị hỏng, nhưng trong điều kiện sương mù dày, hệ thống lại không thể nhận diện chướng ngại vật, dẫn đến tai nạn. Trường hợp này không xuất phát từ lỗi kỹ thuật của thiết bị, mà là một rủi ro an toàn hoàn toàn có thể xảy ra trong thực tế vận hành.

Để lấp khoảng trống này, ISO 21448 ra đời, tập trung vào các tình huống hệ thống hoạt động đúng nhưng điều kiện thực tế vượt quá giới hạn thiết kế, hoặc người dùng vô tình sử dụng sai chức năng.

Kết hợp lại, ISO 26262 và ISO 21448 bao phủ phần lớn các rủi ro an toàn trong xe hơi và xe tự lái. Để xử lý thêm các vấn đề liên quan đến an ninh mạng và AI, hai tiêu chuẩn bổ sung được phát triển:

• ISO 8800: An toàn xe hơi khi tích hợp AI
• ISO TS 5083: An toàn cho hệ thống lái xe tự động

Ngoài ra, nhà sản xuất có thể tham khảo thêm UL 4600 dành cho sản phẩm tự lái, hoặc các hướng dẫn thực hành của SAE.

Tóm Lại

Có bắt buộc phải tuân thủ tiêu chuẩn an toàn chức năng không?

Nếu bạn bán xe tại EU – có, đây là yêu cầu pháp lý rõ ràng cho ít nhất 10 hệ thống xe kể trên. Nếu ở Mỹ – về cơ bản là không bắt buộc, trừ một số trường hợp đặc thù theo quy định của từng bang.

Nên dùng tiêu chuẩn nào?

Câu trả lời trong hầu hết trường hợp là ISO 26262. Nếu bạn phát triển xe tự lái hoặc hệ thống hỗ trợ lái, có thể cần bổ sung thêm ISO 21448. Về lý thuyết bạn có thể dùng bất kỳ tiêu chuẩn nào, nhưng ISO 26262 là lựa chọn an toàn nhất, được kiểm chứng thực tế và được công nhận rộng rãi trên toàn cầu.